Joseph Stalin: Diễn giải lịch sử từ nhà cách mạng đến lãnh tụ tối cao của Liên Xô
Tìm hiểu thêm về cuộc đời, tư tưởng và đánh giá lịch sử của Joseph Stalin. Với tư cách là người lãnh đạo tối cao của đảng và đất nước Liên Xô, Stalin đã lãnh đạo công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa và Chiến tranh Vệ quốc, biến Liên Xô thành một cường quốc công nghiệp nặng và quân sự. Ông cũng phát động các phong trào như "Đại thanh trừng". Thông qua bài kiểm tra định hướng giá trị chính trị 8 Giá trị, khám phá bối cảnh lịch sử của thời đại Stalin và tác động của nó đối với các hệ tư tưởng toàn cầu.
Joseph Vissarionovich Stalin (tiếng Nga: Иосиф Виссарионович Сталин, tiếng Anh: Joseph Vissarionovich Stalin) là một người Gruzia có ảnh hưởng sâu sắc đến Liên Xô và thế giới trong thế kỷ XX. Người không chỉ là nhà cách mạng vô sản, chính trị gia, nhà quân phiệt Liên Xô mà còn là nhà lãnh đạo tối cao của Đảng và Nhà nước Liên Xô (1924-1953). Người lãnh đạo toàn Đảng và nhân dân cả nước thực hiện công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa và tập thể hóa nông nghiệp, đưa Liên Xô trở thành cường quốc công nghiệp nặng và quân sự. Trong Thế chiến thứ hai, Stalin đã lãnh đạo Hồng quân Liên Xô và Lực lượng Đồng minh đánh bại phe Trục và giành được thắng lợi trong Chiến tranh Vệ quốc Liên Xô. Tuy nhiên, thời kỳ nắm quyền của ông cũng đi kèm với những tranh cãi lớn, bao gồm Nạn đói lớn ở Ukraine, Nạn đói lớn ở Kazakhstan, việc thành lập một giáo phái cá nhân, dung túng chủ nghĩa Lysenko và phát động phong trào "Đại thanh trừng".
_Bạn muốn biết phong cách ra quyết định của bạn giống với nhà lãnh đạo lịch sử nào nhất? Hãy thử Bài kiểm tra phong cách ra quyết định của các nhà lãnh đạo chính trị để xem bạn có đặc điểm lãnh đạo theo chủ nghĩa Stalin hay không. _
Cuộc đời và con đường cách mạng thời trẻ của Stalin
Tên ban đầu của Stalin là Joseph Vissarionovich Dzhugashvili. Ông sinh ra ở Gori, tỉnh Tbilisi, Đế quốc Nga, vào ngày 18 tháng 12 năm 1878 (một nguồn tin chính thức cho biết sinh nhật của ông là ngày 21 tháng 12 năm 1879). Ông xuất thân từ một gia đình khiêm tốn, là con trai của một thợ đóng giày và là cháu trai của một nông nô. Stalin vào học tại một trường trung học Chính thống ở Tbilisi năm 16 tuổi, đạt điểm xuất sắc và nhận được học bổng. Trong thời gian này, ông tiếp xúc với sách cách mạng và chịu ảnh hưởng sâu sắc của chủ nghĩa Mác.
Năm 1898, Stalin gia nhập Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga. Bị đuổi học năm 1899 vì không trả được học phí, sau đó ông làm việc tại đài quan sát khí tượng ở Tbilisi và tích cực hoạt động cách mạng. Năm 1903, Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga chia rẽ và Stalin chọn gia nhập những người Bolshevik (большевик), do Lenin (ленин) lãnh đạo. Ông bị bắt bảy lần vì tham gia hoạt động cách mạng, bị lưu đày sáu lần và năm lần trốn thoát. Tháng 3 năm 1913, Stalin xuất bản bài báo “Chủ nghĩa Mác và vấn đề dân tộc” và lần đầu tiên sử dụng bút danh “Stalin” (có nghĩa là “thép”) để thể hiện tính cách mạnh mẽ, kiên cường của mình.
Sau Cách mạng Tháng Hai Nga (февральская революция) năm 1917, Stalin được trả tự do và trở về St. Petersburg để hỗ trợ Lenin biên tập tờ Bolshevik Pravda. Trong cuộc đổ máu tháng 7 cùng năm, Stalin đã hỗ trợ Lenin trốn sang Phần Lan. Tháng 10, ông được bầu vào trụ sở đảng lãnh đạo cuộc khởi nghĩa và tham gia tổ chức, lãnh đạo Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng 10, trong đó những người Bolshevik cuối cùng đã giành được chính quyền.
Con đường giành quyền lực và đấu tranh nội bộ
Trong thời kỳ phản đối sự can thiệp vũ trang của nước ngoài và nội chiến (1918-1920), Stalin từng là thành viên của Ủy ban Quốc phòng Công nông và là thành viên của Ủy ban Quân sự Cách mạng nước Cộng hòa. Ông đã thể hiện rõ mình trong trận chiến bảo vệ Tsaritsyn, sau này được đổi tên thành Stalingrad (Сталинград). Trong cuộc nội chiến, Stalin nhiều lần thách thức các quyết định của Trotsky, Chủ tịch Hội đồng Quân sự Cách mạng Liên Xô, đồng thời củng cố ảnh hưởng của ông trong quân đội.
Tháng 4 năm 1922, Stalin được bầu làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Liên Xô (những người Bolshevik) tại cuộc họp đầu tiên của Ban Chấp hành Trung ương mới được bầu tại Đại hội lần thứ 11 của Liên Xô (những người Bolshevik). Cuối năm đó, ông có báo cáo về việc thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (ссср).
Trước ngày Lênin qua đời (tháng 12/1922), Người đã viết một số bức thư gửi Đại hội Đảng sắp tới, trong đó bày tỏ quan ngại về quyền lực vô hạn của Stalin và đề nghị các đồng chí cẩn thận nghĩ cách loại Stalin khỏi chức vụ tổng bí thư vì ông này “ quá thô bạo ”. Mặc dù Lenin đề nghị cách chức Stalin nhưng đến năm 1923, Kamenev, Zinoviev và những người khác cho rằng đề nghị của Lenin không phù hợp và nhất trí bầu Stalin tiếp tục làm tổng bí thư.
Sau khi Lenin qua đời vào tháng 1 năm 1924, Stalin dần trở thành người lãnh đạo chủ yếu của đảng và nhà nước Xô Viết. Ông đề xuất ý tưởng “ xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết ở một nước ”. Trong cuộc đấu tranh chính trị sau đó, lần đầu tiên ông hợp lực với Kamenev và Zinoviev để chống lại Trotsky và tố cáo "chủ nghĩa Trotsky" là tà giáo. Ngay sau đó, Stalin có những bất đồng với "Đảng đối lập mới" do Kamenev và Zinoviev thành lập, và vào năm 1927 ông đã trục xuất Trotsky, Zinoviev, Kamenev và những người khác ra khỏi đảng. Đến năm 1929, nhóm Bukharin (Бухарин) cũng bị trục xuất khỏi Bộ Chính trị, địa vị của Stalin được củng cố vững chắc.
Xây dựng xã hội chủ nghĩa và xây dựng mô hình Stalin
công nghiệp hóa và tập thể hóa
Tháng 12 năm 1925, Đại hội toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Liên Xô (Bolshevik) đã xác lập chính sách chung về công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, nhằm đưa Liên Xô từ một nước nông nghiệp trở thành một nước công nghiệp tập trung vào công nghiệp nặng. Trong quá trình thực hiện hai Kế hoạch 5 năm đầu tiên (bắt đầu từ năm 1928), Liên Xô đã hình thành một hệ thống công nghiệp tương đối hoàn chỉnh và đạt được công nghiệp hóa quốc gia. Đến năm 1940, sản lượng thép, than, dầu và điện của Liên Xô đã đạt đến những đỉnh cao mới và trở thành quốc gia công nghiệp hùng mạnh thứ ba thế giới sau Hoa Kỳ và Đức.
Đồng thời, tháng 12 năm 1927, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XV Đảng Cộng sản Liên Xô (Bolshevik) đã xác lập chính sách tập thể hóa nông nghiệp (кольского хозяйства). Phong trào nhằm mục đích đoàn kết và biến các nền kinh tế nông dân quy mô nhỏ thành nền kinh tế tập thể quy mô lớn nhằm cung cấp tài chính và lương thực cho công nghiệp hóa. Tuy nhiên, có những sai lầm nghiêm trọng trong phong trào tập thể hóa nông nghiệp, bao gồm vi phạm sự tự nguyện tham gia tự nguyện của nông dân, áp dụng quá mức các chính sách nông dân giàu (кулак) và thu quá nhiều vốn từ nông dân, khiến lòng nhiệt tình sản xuất của nông dân bị tổn hại nghiêm trọng. Ví dụ, trong phong trào tập thể hóa nông nghiệp, nhà nước thực hiện hệ thống bán hàng bắt buộc , khiến nông dân phải chịu quá tải và gây ra sự phản kháng thụ động, cuối cùng dẫn đến nạn đói nghiêm trọng lan rộng khắp các khu vực rộng lớn của Liên Xô từ năm 1932 đến năm 1933. Khoảng 2,2 triệu người ở Ukraine đã chết đói.
Hệ thống kinh tế và chính trị tập trung cao độ
Việc ban hành hiến pháp mới năm 1936 đánh dấu sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa cơ bản ở Liên Xô, đồng thời đánh dấu sự hình thành hệ thống kinh tế và chính trị tập trung cao độ do Stalin tạo ra ("mô hình Stalin"). Đặc điểm của mô hình này bao gồm: quản lý kinh tế bằng mệnh lệnh hành chính, phủ định quy luật giá trị, bác bỏ hàng hóa và thị trường; về chính trị, quyền lực tập trung cao độ, đảng và chính quyền không tách rời, thiếu sự giám sát của quần chúng, coi thường dân chủ và pháp quyền.
Mặc dù mô hình Stalin đóng một vai trò quan trọng trong chiến tranh và sự phục hồi của nền kinh tế quốc dân, nhưng những sai sót và nhược điểm nghiêm trọng của nó sau đó ngày càng cản trở nghiêm trọng sự phát triển của nền kinh tế quốc dân và nhiều chủ trương khác nhau của Liên Xô. Hệ thống kế hoạch đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu này cuối cùng sẽ cản trở sự phát triển tích cực và cởi mở, khiến Liên Xô thiếu sức sống trong cạnh tranh quốc tế. Nếu bạn quan tâm đến sự phát triển kinh tế và xã hội dưới các hệ thống chính trị khác nhau, bạn có thể làm bài kiểm tra chính trị 8 giá trị để khám phá sự nhấn mạnh của các hệ tư tưởng khác nhau trên khía cạnh kinh tế.
Stalin: Cuộc thanh trừng vĩ đại và sự sùng bái cá nhân
Khi địa vị của Stalin đã được thiết lập vững chắc, sự sùng bái cá nhân đối với ông đã đạt đến mức độ khá nghiêm trọng. Kiểu tôn thờ cá nhân này đã được phản ánh trong thời kỳ cai trị sau này của ông. Stalin thậm chí còn bắt đầu thích kiểu thờ cúng này đến mức các tác phẩm của ông phải được trích dẫn hoặc nhắc đến tên ông trong nhiều dịp khác nhau. Để cải thiện hình ảnh của ông, một số họa sĩ thậm chí còn sử dụng các góc nâng cao để làm cho Stalin lùn trông giống như một người khổng lồ, và đặc biệt phát minh ra "đôi giày tăng chiều cao" đặc biệt cho ông.
Trong khi sự sùng bái cá nhân còn thịnh hành thì Liên Xô đã trải qua một thời kỳ được gọi là Cuộc thanh trừng vĩ đại (hay Đại khủng bố) vào năm 1937-1938. Cuộc thanh trừng lớn này bắt đầu vào năm 1934 với vụ ám sát Sergey Kirov. Trong thời gian này, có khoảng 1,3 triệu người bị kết án và 682.000 người trong số họ bị xử bắn .
Cuộc Đại thanh trừng không chỉ nhắm vào các đối thủ chính trị (như những người Bolshevik cũ thời Lênin), mà còn ảnh hưởng đến các lãnh đạo xuất sắc của đảng, chính phủ, quân đội, các trí thức nổi tiếng, cán bộ bình dân và quần chúng. Ví dụ, 2/3 số ủy viên Trung ương Đảng trong Cách mạng Tháng Mười đã bị bắn. Hơn 40.000 chỉ huy và nhân viên chính trị của Hồng quân đã bị thanh trừng, trong đó có ba trong số năm nguyên soái.
Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, văn hóa, nhiều nhà khoa học, chuyên gia nổi tiếng cũng không tránh khỏi. Ví dụ, nhà tạo giống Vavilov, nhà thiết kế máy bay Tupolev, người phát minh ra bệ phóng tên lửa Katyusha Langemark và nhà thiết kế chính của vệ tinh nhân tạo đầu tiên của Liên Xô Korolev đều bị xử tử hoặc bị bắt. Bản thân Stalin vào năm 1939 đã nhấn mạnh rằng các cuộc thanh trừng là để "tiêu diệt kẻ thù của nhân dân", và mặc dù thừa nhận rằng đã mắc phải những sai lầm nghiêm trọng nhưng ông tin rằng các cuộc thanh trừng là không thể tránh khỏi và "nói chung mang lại kết quả tốt".
chỉ huy tối cao trong chiến tranh thế giới thứ hai
Vào tháng 6 năm 1941, sau khi Đức Quốc xã xé bỏ "Hiệp ước không xâm lược Xô-Đức" và phát động "Kế hoạch Barbarossa" tấn công Liên Xô, Stalin giữ chức Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng Liên Xô và Tư lệnh tối cao các lực lượng vũ trang Liên Xô. Mặc dù chưa có sự chuẩn bị đầy đủ vì tin rằng Đức sẽ không tấn công Liên Xô trước khi đánh bại Anh nhưng quân đội Liên Xô đã chịu tổn thất nặng nề trong giai đoạn đầu.
Vào thời điểm quan trọng của cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, Stalin đã thể hiện sự kiên trì và khả năng lãnh đạo quân sự của mình. Khi quân Đức tiếp cận Mátxcơva vào tháng 11 năm 1941, ông kiên quyết ở lại thành phố để tổ chức phản công và tổ chức duyệt binh ở Quảng trường Đỏ, điều này đã nâng cao tinh thần của binh lính và dân thường Liên Xô lên rất nhiều.
Trong trận Stalingrad, quân đội Liên Xô đã chiến đấu ác liệt trong 200 ngày và tiêu diệt 1,5 triệu kẻ thù. Trận chiến này được coi là bước ngoặt của Thế chiến thứ hai . Dưới sự chỉ huy xuất sắc của Stalin, quân đội Liên Xô cuối cùng đã giành được một loạt chiến thắng, trong đó có Trận Kursk và đánh đuổi quân Đức ra khỏi Liên Xô. Ông đã lãnh đạo nhân dân Liên Xô đánh bại Đức Quốc xã. Thủ tướng Anh Winston Churchill từng nhận xét về Stalin: “ Thật may mắn cho nước Nga, trong những năm phải chịu đựng những thử thách khó khăn, đã được dẫn dắt bởi thiên tài và sự kiên trì của tổng tư lệnh Joseph Stalin”.
Về mặt ngoại giao quốc tế, Stalin đã tham gia một số cuộc họp cấp cao quan trọng của các nước đồng minh, bao gồm Hội nghị Tehran và Hội nghị Yalta, đồng thời đạt được thỏa thuận về các điều kiện tiến hành chiến tranh chống Nhật Bản. Tháng 8 năm 1945, Hồng quân Liên Xô đưa quân tới Đông Bắc Trung Quốc và nhanh chóng đánh bại quân Quan Đông của Nhật Bản.
Cái chết trong những năm sau đó và kết luận lịch sử
Sau khi Thế chiến thứ hai kết thúc, Joseph Stalin đã nuôi dưỡng hàng loạt quốc gia vệ tinh ở các khu vực bị chiếm đóng ở Đông Âu và thành lập Khối Xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng đầu.
Stalin qua đời vì xuất huyết não tại Moscow vào ngày 5 tháng 3 năm 1953 ở tuổi 74. Mặc dù nguyên nhân cái chết của ông còn gây nhiều tranh cãi nhưng báo cáo khám nghiệm tử thi cho thấy Stalin chết vì nguyên nhân tự nhiên.
Sau cái chết của Stalin, thi hài của ông ban đầu được đặt cạnh thi hài của Lenin trong Lăng Lenin ở Quảng trường Đỏ ở Moscow. Tuy nhiên, trước tình trạng vi phạm nghiêm trọng di chúc của Lênin, lạm dụng quyền lực và đàn áp trên diện rộng, năm 1961, Đại hội lần thứ 22 Đảng Cộng sản Liên Xô đã thông qua nghị quyết đưa thi hài Stalin ra khỏi Lăng Lênin và chôn ông dưới bức tường đỏ của Điện Kremlin.
Năm 1956, Khrushchev đã đưa ra một báo cáo bí mật tại Đại hội lần thứ 20 Đảng Cộng sản Liên Xô, vạch trần việc Stalin mở rộng các chiến dịch phản cách mạng trong những năm 1930, sùng bái cá nhân và những sai lầm của ông trong giai đoạn đầu của cuộc chiến.
Những đánh giá lịch sử về Stalin rất phức tạp và mâu thuẫn. Tổng thống Nga Vladimir Putin từng chỉ ra rằng đất nước đã chuyển đổi từ một nước nông nghiệp thành một nước công nghiệp dưới thời Stalin. Đây là một thành tích tích cực, nhưng cái giá phải trả là không thể chấp nhận được . Ông nhấn mạnh: "Không còn nghi ngờ gì nữa, những gì chúng ta gặp phải trong thời kỳ này không chỉ là sự sùng bái cá nhân đơn thuần mà là những tội ác to lớn chống lại chính người dân của mình. Điều này cũng đúng". Churchill kết luận: “ Những gì ông thừa kế là một nước Nga lạc hậu do thợ cày canh tác, còn những gì ông để lại là một Liên Xô được trang bị vũ khí nguyên tử”.
Tư tưởng triết học của Stalin là một phần của triết học Mác. Ông tuân thủ nguyên tắc tinh thần đảng của triết học Mác và nguyên tắc tích hợp lý luận với thực tiễn. Về mặt lý luận quân sự, Stalin đưa ra học thuyết quân sự cho rằng số phận của chiến tranh được quyết định bởi các yếu tố thường đóng vai trò căn cứ vào điều kiện lịch sử mới. Ông cũng nhấn mạnh rằng nghệ thuật chiến đấu hiện đại nằm ở việc nắm vững mọi hình thức chiến tranh và thành tựu khoa học, đồng thời sử dụng tốt chúng một cách hợp lý.
Đọc mở rộng : Nếu bạn bị thu hút bởi phong cách lãnh đạo của Stalin và muốn khám phá xu hướng ra quyết định chính trị của riêng mình, vui lòng đến Trung tâm Kiểm tra Chính trị để trải nghiệm bài kiểm tra phong cách ra quyết định của các nhà lãnh đạo chính trị . Thông qua 48 câu hỏi chuyên môn, bạn sẽ phân tích các đặc điểm lãnh đạo của mình từ sáu khía cạnh như phong cách ra quyết định, quan điểm về quyền lực và các khái niệm kinh tế để xem liệu bạn giống Stalin, Churchill, Roosevelt hay các nhà lãnh đạo lịch sử khác nhất.
_Tóm tắt ngắn gọn về cuộc đời cá nhân của Stalin:_ Stalin kết hôn với người vợ đầu tiên Ekaterina Svanidze vào năm 1904. Bà mất năm 1907. Hai người có một con trai, Ykov Dzhugashvili. Ykov bị quân Đức bắt và hy sinh trong Thế chiến thứ hai. Năm 1919, Stalin cưới người vợ thứ hai, Nadezhda Alliluyeva, và họ có một con trai, Vasily Dzhugashvili, và một con gái, Svetlana Alliluyeva. Nadezhda tự sát năm 1932. Vasily sau này trở thành thiếu tướng trong Lực lượng Không quân Liên Xô, nhưng bị bắt và bị kết án sau cái chết của Stalin.
